Wyciąg z metryk pospolitaków

Wyciąg z metryk pospolitaków rocznik 1899

Magistrat stołecznego królewskiego Miasta Krakowa

Poszukując dokumentów rodziny Staromiewicz przejrzałem kilka roczników wyciągów z metryk pospolitaków które znajdują się w Narodowym Archiwum w Krakowie przy ulicy Siennej 16. Księga (księgi) zawierają wyciągi z metryk chrztu (urodzin) chłopców urodzonych w tym przypadku z roku 1899. Całość została opracowana w oparciu o dorocznie składane przez urzędy parafialne, metrykalne wykazy chłopców urodzonych w konkretnym roku. Rocznik z roku 1899 został sporządzony w roku 1916 przez Magistrat stołecznego królewskiego miasta Krakowa. Na początkowej stronie wymienione są urzędy parafialne, metrykalne z Krakowa składające wyciągi :

Urzędy parafialne/metrykalne :

  • św. Krzyża
  • św. Anny
  • św. Michała
  • św. Wacława
  • św. Floriana
  • kapelanii św. Łazarza
  • św. Norberta (greko-katolicy)
  • św. Szczepana
  • ewangelickiej
  • urząd metrykalny izraelicki w Krakowie
  • urząd metrykalny izraelicki w Podgórzu
  • Bożego Ciała
  • Najświętszej Marii Panny
  • Wszystkich Świętych
  • św. Mikołaja
  • św. Salwatora
  • św. Józefa na Podgórzu

Zebrane informacje opracowane są w formie tabelarycznej, nagłówek tabeli poniżej.

Edmund Kowalski 1839-1913

Edmund Kowalski 1839-1913 powstaniec 1863

Przygotowując się do wyjazdu do Dzierzgowa gdzie miałem oprowadzić uczestników kursu po dzierzgowskim cmentarzu i powiedzieć kilka słów o zachowanych nagrobkach związanych z rodziną Stefana Żeromskiego, zrobiłem kilkanaście zdjęć XIX i XX wiecznym nagrobkom między innymi rodziny Kowalskich z Ojsławic.

Projektantem kościoła w Dzierzgowie był niejaki Franciszek Ksawery Kowalski budowniczy guberni kieleckiej projektant takich budowli jak  Cerkwi Wniebowzięcia Pańskiego w Kielcach, kamienicy  Teatru Stefana Żeromskiego, rozbudowy kościoła świętego Wojciecha w Kielcach , kościołów parafialnych w Piekoszowie i Mstyczowie. Chciałem sprawdzić czy jest to tylko zbieżność nazwisk czy być może projektant kościoła w Dzierzgowie Franciszek Ksawery Kowalski ma coś wspólnego z Kowalskimi pochowanymi na dzierzgowskim cmentarzu.

Najbardziej okazałym nagrobkiem  rodziny Kowalskich (nie najstarszym) jest grób rodzinny gdzie główna cześć nagrobku poświęcona jest Edmundowi Wieriusz Kowalskiemu dziedzicowi Ojsławic 1839-1913 .Oprócz epitafium Edmunda Kowalskiego znajdują się tam również epitafia dotyczące jego najbliższej rodziny tj. żony Leokadii z Kozłowskich, córki Karoliny Kowalskiej, syna Ignacego Kowalskiego (ostatniego właściciela Ojsławic) i wnuczki Zofii Kowalskiej.

W najbliższym sąsiedztwie znajduje się odrestaurowany dzięki zabiegom Stowarzyszenia na Rzecz Rozwoju Gminy Radków grób Tadeusz Kowalskiego 1889-1899 zmarłego syna Edmunda Kowalskiego i Leokadii z Kozłowskich. Najstarszym zachowanym nagrobkiem rodziny Kowalskich jest grób Kazimierza Kowalskiego z roku 1854, ojca wspomnianego już wcześniej Edmunda Kowalskiego. Rodzina Kowalskich sprowadziła się do Ojsławic gdzieś w połowie wieku XIX .

Poszukując informacji o rodzinie Edmunda Kowalskiego znalazłem jego wspomnienia spisane w roku 1903 w Ojsławicach (86 stron ręcznie pisanych). Edmund Kowalski syn ówczesnego dzierżawcy wsi Bodziejowice  Kazimierza Kowalskiego i Anastazji z Lochmanów (jest kilka nagrobków na cmentarzu w Dzierzgowie tej rodziny wrócę do nich kiedyś) urodził się we wsi Bodziejowice w parafii Irządze. Ojciec jego Kazimierz pochodził z miejscowości Kromołów,  a rodzicami jego byli Izydor Kowalski i Konstancja Poniatowska.  Po skończeniu Szkoły Realnej w Kielcach w roku 1862 Edmund wyjechał do Warszawy do swojego brata stryjecznego Feliksa Kowalskiego. W swoich wspomnieniach obszerne opisuje swój udział w powstaniu styczniowym z 1863, aresztowanie skazanie i pobyt na zsyłce  guberni sybirskiej  w mieście powiatowym  Korsuń do roku 1869. Krótką notatkę biograficzną do „Wspomnień z powstania styczniowego 1863” przygotowała jego córka Karolina Kowalska.  Edmund Kowalski zmarł w Krakowie 10 kwietnia 1913 roku gdzie spędził z rodziną ostatnie lata swojego życia.

Nigdzie wcześniej nie znalazłem informacji na temat Edmunda Kowalskiego jako powstańca z roku 1863 (nie jest wymieniony na listach uczestników powstania które znam, jego brata stryjecznego Feliksa znalazłem), jego wspomnienia wyjaśniają pewne kwestie związane z wydarzeniami w najbliższej okolicy o których niebawem wspomnę.

Sala czy Sali

Sala czy Sali – Nowa Słupia

Z nazwiskiem Sala spotkałem się prowadząc poszukiwania genealogiczne w parafii Słupia Nowa, w księgach metrykalnych tej parafii znajduje się całkiem sporo dokumentów dotyczących rodzin noszących nazwisko Sala. Księgi przestudiowałem do roku 1810. Niby wszystko jest jasne Sala tylko cztery litery,  ale no właśnie. W roku 1812 znalazłem akt małżeństwa niejakiego Błażeja Sali (Sala w dopełniaczu) czytamy w nim „… stawił się Błażej Sala lat dwadzieścia trzy mający, według metryki wyjętej z ksiąg kościoła Starosłupskiego, pod dniem osiemnastym października roku bieżącego, urodzony w Skorzynie i tam zamieszkały w domu rodzicielskim w asystencji ojca swego Mateusza Polaka czyli zwanego inaczej Sali” . To że na Mateusza Polaka z jakiś powodów wołano Sali normalna sprawa ale Błażej nosi nazwisko Sala. Dlaczego ?

nazwisko sala drzewo genealogiczne

Analizując dokumenty wiem że w parafii Słupia Nowa na początku XIX wieku było co najmniej kilka rodzin noszących nazwisko Sala.  Mieszkańcy tej parafii, urzędnicy czytaj tutejszy proboszcz na co dzień znali, kojarzyli nazwisko Sala z konkretnymi osobami, sąsiadami, krewnymi, znajomymi. Natomiast przydomek Sali którego używano powszechnie wobec Mateusza Polaka kojarzono identyfikowano tylko z nim samym. Przypuszczam iż niewiele osób łącznie z ówczesnym proboszczem  wiedziało że Mateusz na którego powszechnie wołano Sali nosi nazwisko Polak.  Proboszcz w akcie małżeństwa z roku 1812  nie przypadkowo zaznaczył że Mateusz ojciec Błażeja nosi przydomek Sali (nie Sala).  Chciałby jeszcze zwrócić uwagę na to że odmiana  przydomka czy nazwiska Sali w języku polskim jest dość kłopotliwa. Dodatkową sprawą która według mnie miała również wpływ na zmianę formy przydomka Sali na nazwisko Sala to fakt iż na terenie ówczesnej parafii w Nowej Słupi mieszkały rodziny noszące nazwisko Sala.  W dokumentach metrykalnych zwłaszcza w aktach małżeństwa nazwisko ojca  oblubieńca w przypadku nazwiska Sala podawano w dopełniaczu czyli Sali  np. „…syn Andrzeja Sali…” Zapewne na co dzień również używano formy nazwiska Sala w dopełniaczu czyli  Sali w kontekście „…idę do Sali…”, „…pożyczyłem od Sali… ” itp. Pytanie, czy czasem w ten sam sposób lub bardzo zbliżony w XVII czy XVIII  wieku na terenie ówczesnej Rzeczypospolitej nie powstała forma nazwiska Sala  z przydomka, przezwiska Sali?. Słyszałem o katalońskim czy niemieckim pochodzeniu nazwiska Sala ale w tym akurat przypadku który opisałem nazwisko Sala powstało z przydomka, przezwiska Sali niedaleko Łysej Góry.

Aneksy do ksiąg ludności stałej

Aneksy do ksiąg ludności stałej

aneksy do ksiąg ruchu ludności

aneksy do ksiąg ruchu ludności AP w Siedlcach

Spotkałem się z takimi aneksami już kilkakrotnie sama nazwa na pierwszy rzut oka nic nie mówi, zresztą zbiory te noszą różne nazwy np. „ Dokumenty do ksiąg ludności stałej ” czy „ Aneksy do ksiąg ruchu ludności  ”, nie są powszechne ja spotkałem się zaledwie z kilkoma takimi zbiorami. Są to zbiory jak sama nazwa wskazuje związane z księgami ludności, mnie najbardziej zaskoczyła ich zawartość. Dokumenty w nich zgromadzone są poukładane, skatalogowane według numerów posesji (numerów domów). Czyli jeżeli mamy szczęście i znajdziemy w księdze ludności stałej, czy w księdze ruchu ludności osoby, rodziny których poszukujemy znajdziemy wówczas również numer domu w którym w owych czasach mieszkali. Znając ten numer domu zaglądamy do np. „ Dokumentów do ksiąg ludności stałej miasta Przedecza ”, odnajdujemy znany nam już numer domu często z imieniem i nazwiskiem głowy rodziny np. „ Dokumenty na rodzinę Wacława Dylewskiego ” i dopiero wówczas uświadamiamy sobie co ten zbiór naprawdę zawiera.  A zawiera wszelkie odpisy, wypisy  świadectw chrztów, małżeństw, śmierci, protokołów ustalenia wieku,  którymi z różnych powodów np. „ do czynności spisu wojskowego ” dana osoba mieszkająca pod konkretnym numerem domu musiała w ciągu swojego życia okazać się przed urzędem. Czasami bywa tak iż zachowały się same aneksy a księgi ludności stałej gdzieś przepadły. Tak jest w przypadku miasta Węgrowa. W Archiwum Państwowym w Siedlcach zachowało się XII opasłych tomów aneksów. W tym przypadku aneksy zgromadzone są w kopertach zbliżonych do formatu A4 na których naniesione są numery posesji i numery w ramach tej posesji. Jedyna trudność  uniemożliwiająca odnalezienie interesujących nas dokumentów to brak ksiąg ludności  miasta Węgrowa. Według moje oceny w tym zbiorze znajdują się setki a może nawet tysiące dokumentów rodzin mieszkających w mieście Węgrowie na przełomie XIX i XX wieku.

Ostatnio spotkałem się z aneksami do ksiąg ludności miasta Kraśnika , zbiór co prawda zachował się w postaci szczątkowej ale w jakim porządku, dokumenty konkretnej rodziny znajdują się  specjalnie do tego celu przygotowanych okładkach na których naniesiono numer domu, numer strony z księgi ludności, sam tytuł również wszystko wyjaśnia „dokumenty do ksiąg ludności stałej miasta Kraśnika powiatu janowskiego” i na samym dole imię i nazwisko „głowy rodziny”. Całość bardzo dobrze zachowana i uporządkowana szkoda tylko że zespół zachował się tylko w postaci szczątkowej.