Sala czy Sali

Sala czy Sali – Nowa Słupia

Z nazwiskiem Sala spotkałem się prowadząc poszukiwania genealogiczne w parafii Słupia Nowa, w księgach metrykalnych tej parafii znajduje się całkiem sporo dokumentów dotyczących rodzin noszących nazwisko Sala. Księgi przestudiowałem do roku 1810. Niby wszystko jest jasne Sala tylko cztery litery,  ale no właśnie. W roku 1812 znalazłem akt małżeństwa niejakiego Błażeja Sali (Sala w dopełniaczu) czytamy w nim „… stawił się Błażej Sala lat dwadzieścia trzy mający, według metryki wyjętej z ksiąg kościoła Starosłupskiego, pod dniem osiemnastym października roku bieżącego, urodzony w Skorzynie i tam zamieszkały w domu rodzicielskim w asystencji ojca swego Mateusza Polaka czyli zwanego inaczej Sali” . To że na Mateusza Polaka z jakiś powodów wołano Sali normalna sprawa ale Błażej nosi nazwisko Sala. Dlaczego ?

nazwisko sala drzewo genealogiczne

Analizując dokumenty wiem że w parafii Słupia Nowa na początku XIX wieku było co najmniej kilka rodzin noszących nazwisko Sala.  Mieszkańcy tej parafii, urzędnicy czytaj tutejszy proboszcz na co dzień znali, kojarzyli nazwisko Sala z konkretnymi osobami, sąsiadami, krewnymi, znajomymi. Natomiast przydomek Sali którego używano powszechnie wobec Mateusza Polaka kojarzono identyfikowano tylko z nim samym. Przypuszczam iż niewiele osób łącznie z ówczesnym proboszczem  wiedziało że Mateusz na którego powszechnie wołano Sali nosi nazwisko Polak.  Proboszcz w akcie małżeństwa z roku 1812  nie przypadkowo zaznaczył że Mateusz ojciec Błażeja nosi przydomek Sali (nie Sala).  Chciałby jeszcze zwrócić uwagę na to że odmiana  przydomka czy nazwiska Sali w języku polskim jest dość kłopotliwa. Dodatkową sprawą która według mnie miała również wpływ na zmianę formy przydomka Sali na nazwisko Sala to fakt iż na terenie ówczesnej parafii w Nowej Słupi mieszkały rodziny noszące nazwisko Sala.  W dokumentach metrykalnych zwłaszcza w aktach małżeństwa nazwisko ojca  oblubieńca w przypadku nazwiska Sala podawano w dopełniaczu czyli Sali  np. „…syn Andrzeja Sali…” Zapewne na co dzień również używano formy nazwiska Sala w dopełniaczu czyli  Sali w kontekście „…idę do Sali…”, „…pożyczyłem od Sali… ” itp. Pytanie, czy czasem w ten sam sposób lub bardzo zbliżony w XVII czy XVIII  wieku na terenie ówczesnej Rzeczypospolitej nie powstała forma nazwiska Sala  z przydomka, przezwiska Sali?. Słyszałem o katalońskim czy niemieckim pochodzeniu nazwiska Sala ale w tym akurat przypadku który opisałem nazwisko Sala powstało z przydomka, przezwiska Sali niedaleko Łysej Góry.

Ćmielowskie księgi Moniewskiego

Ćmielowskie księgi  Jerzego Moniewskiego.

Liber Babtisatorum

Liber Babtisatorum Ćmielów

Prowadząc poszukiwania genealogiczne, zbierając informacje o rodzinach które w przeszłości  były związane z parafią w Ćmielowie, będąc w samym Ćmielowie od różnych osób począwszy od mieszkańców po proboszczów parafii w Ćmielowie słyszałem kilka różnych wersji historii o skradzionych, zaginionych księgach metrykalnych z tejże parafii.  Każda z tych opowieści kończyła się tym samym księgi zostały skradzione , zaginęły i nikt nie wie gdzie się obecnie znajdują i czy w ogóle jeszcze istnieją. Kradzieży dokonano na przełomie 1997/1998 roku w momencie odnawiania polichromii kościoła.  Generalnie ciężko ustalić jakie księgi wówczas skradziono, czy skradziono wszystkie księgi czy tylko ich część

Biorąc do ręki  pierwszy raz publikację Jerzego Moniewskiego nie miałem pojęcia co tak naprawdę ona zawiera. Publikacja to może nie właściwe słowo, tak naprawdę są to kopie ćmielowskich  ksiąg metrykalnych rozbudowane o różnego rodzaju indeksy, zestawienia, informacje, tłumaczenia, opisy, grafiki. Tak jak dawniej kopiowano księgi ręcznie tak Jerzy Moniewski w latach 1975-2000 skopiował księgi metrykalne znajdujące się w kancelarii parafialnej w Ćmielowie i wydał je drukiem. Zostały skopiowane i wydane najstarsze księgi metrykalne obejmujące lata 1601-1825, księgi w formie tabelarycznej czyli te z początku XIX wieku zostały zmodyfikowane na potrzeby wydruku. Księgi chrztów posiadają numerację zaczynająca się od B1-B10, księgi małżeństw posiadają numeracje od C1-C7 a księgi zgonów posiadają numerację od M1-M5 . Całość obejmuje 22 pozycje. Księgi zawierające  informacje o chrztach, małżeństwach i zgonach zostały rozdzielone na trzy części np. księga metrykalna z lat 1719-1739 tzw. dudka cytuje „Księga ma wymiary kartek 31,5×10 cm papieru czerpanego o różnej gramaturze, pierwotnie białego… ” została wydana w trzech oddzielnych częściach czyli B4 (Liber Baptisatorum)1719-1739, C4 (Liber Coniugatorum) 1719-1738, M2 (Liber Mortuorum) 1719-1739.

Jerzy Moniewski zamieścił również informacje o skradzionych księgach na przełomie lat 1997/1998, po analizie tych informacji według mnie skradziono wówczas następujące księgi :

-Księgi metrykalne  z lat 1601-1667 UMZ
-Księgę metrykalną z lat 1667-1699 UM
-Księgę metrykalną  z lat 1695-1719 UMZ
-Księgę metrykalną z lat 1719-1739 UMZ

Wiem z praktyki że zbiór ksiąg metrykalnych znajdujących się w kancelarii parafialnej w Ćmielowie z wieku XIX nie jest kompletny. Brakuje kilku pozycji, czy brakujące księgi z XIX wielu również skradziono na przełomie lat 1997/1998?, być może tak.